Invloed tijdgeest anno 2009 op onze grote wereld (de aarde) en onze kleine wereld (de vrije school zaanstreek)

We hebben een grondsteenspreuk voor onze school geschreven, waarin de tijdgeest doorklinkt. Wat heeft ons hierbij geïnspireerd?

‘ Met de 21e eeuw zijn wij mensen zo zelfstandig geworden, dat we vaak niet meer weten wat onze verhouding tot de wereld eigenlijk is. ‘De wereld vreemd-zichzelf, vreemd’ is een gevoel dat bijna geen mens bespaard blijft. De lichtzijde van deze vervreemding ligt in de mogelijkheid om nu een bewust en zelfgecreëerde verhouding tot de wereld en zichzelf te vinden.’
Paul Mackay (lid bestuur Algemene Antroposofische Vereniging)

De tijdgeest geeft aan dat we een bewuste en zelfgecreëerde verhouding tot de wereld en onszelf moeten vinden (zie aanhef). We zijn zo verzelfstandigd geworden, dat er een eilandencultuur in de wereld is ontstaan waarbij egoïsme en egocentriciteit een grote rol spelen. Resultaat: sociale, politieke, economische, financiële en culturele problemen. Vanuit deze mondiale kwetsbare situatie hebben onlangs 1670 wetenschappers uit 70 landen, onder wie 120 Nobelprijswinnaars, een verklaring ondertekend waarin staat ‘Om te voorkomen dat de mensheid ongekend leed tegemoet gaat en ons wereldwijde thuis op deze planeet onherstelbare schade oploopt, moet er een ingrijpende verandering plaats vinden in ons rentmeesterschap van de aarde en het leven op aarde.’ Zij kwamen tot de conclusie dat een mondiale ethiek de drijvende kracht moet zijn achter een omvangrijke beweging om onwillige leiders en regeringen, evenals onwillige burgers, ertoe aan te zetten de noodzakelijke veranderingen door te voeren.

Erwin Laslo geeft in zijn boek ‘Je kunt de wereld veranderen; Naar duurzaamheid en vrede in een nieuwe wereld’ een heldere en begrijpelijke analyse van wereldomvattende problemen en plaatst hierbij een opdracht voor ieder van ons. De opdracht is eenvoudig: Ga terug naar de basis en leer inzien dat mondiale problemen niet ver van je bed liggen. Het gaat ons persoonlijk aan. Wat in het groot gebeurt, gebeurt ook in het klein. We kunnen alles op zijn beloop laten, maar we kunnen er ook mede aan bijdragen dat er een ommekeer plaatsvindt, dat mensen van alle leeftijden, die jong van geest zijn, een katalysator zijn in een broodnodige transformatie naar vrede en duurzaamheid, zowel in onze eigen gemeenschap als op wereldniveau. De uitdaging die voor ons ligt, is het zelf creëren van een positieve toekomst.

Erwin Laszlo is vooraanstaand wetenschapper, filosoof, musicus en auteur en werd meermalen onderscheiden voor zijn inzet voor het verbeteren van de mondiale verstandhouding. Hij is de oprichter van de Club van Budapest, die over de hele wereld projecten ondersteunt die gericht zijn op een duurzame samenleving. Zijn club kent o.a. internationale leden als zes nobel prijswinnaars voor de vrede.

Erwin Laszlo schetst in zijn boek ‘Je kunt de wereld veranderen’ ‘de uitgangspositie’ zoals wij die nu innemen met hierop volgend ‘ het afbraakscenario’ wanneer we alles zijn beloop laten en ’een doorbraakscenario’ wanneer we verantwoord, duurzaam en vredelievend gaan denken en handelen. Hij geeft hierbij aan dat we spoedig een nieuwe manier van denken moeten ontwikkelen. Hij zegt hierover: ‘Een nieuwe manier van denken is een ‘zachte factor’ in onze samenleving, maar als het gaat om het bepalen van de toekomst legt deze meer gewicht in de schaal dan geld of macht, de traditionele ‘harde factoren’. Hij vindt het broodnodig dat er een plaatselijke en mondiale transformatie plaats vindt. De basis hiervoor is een verandering in onze manier van denken.

In zijn boek wordt een hoofdstuk gewijd aan het thema ’Je kunt jezelf veranderen’. Hierbij wordt aandacht gegeven aan ‘het waarachtig ontwaken’. Daarmee wordt het terugvinden van de kwijtgeraakte intuïtie bedoeld – de universele wijsheid die ieder mens heeft meegekregen en die ieder mens in zichzelf kan ontwikkelen. Met deze universele wijsheid kunnen we antwoorden vinden op vragen die de wereld, zowel in het klein als in het groot, op dit moment aan ons stelt.

Naast Erwin Laszlo zijn er op dit moment vele wetenschapsfilosofen in de wereld die zich met dit ontwikkelingsthema bezig houden. Zij schrijven inspirerende boeken en geven inspirerende cursussen over zelfkennis en groei als basis voor een nieuwe ethiek. Deze zelfkennis wordt ook steeds meer geoefend in groepsverband o.a. in bedrijfsleven en scholen, waarin men tracht door geesteswetenschappelijke inzichten de kwaliteit van persoonlijk leven, diensten en organisaties te verbeteren. Steven R. Covey is hier een voorbeeld van. Hij schreef boeken als ‘De zeven eigenschappen van effectief leiderschap’en ‘De 8ste eigenschap van effectiviteit naar inspiratie’. Deze schrijvers vinden vooral in deze tijd de juiste woorden en methoden om mensen te inspireren.

In de Verenigde Staten bestaat inmiddels 25 % van de bevolking uit mensen die actief willen meehelpen om een nieuwe cultuur te scheppen. Zij worden de ‘cultural creatives’genoemd en vormen een dynamische voorhoede in de samenleving. In ‘Motief, maandblad van de antroposofie van november 2008 staat, dat naar zo’n schatting zo’n 2 miljoen volwassen mensen in Nederland tot deze ‘cultural creatives’ behoren. In Nederland worden zij cultureel creatieven genoemd. Het is een groep die snel groeit. Deze cultureel creatieven zijn te vinden in elke laag van de bevolking, in elke leeftijdsgroep, in elke religie en elk ander deel van de samenleving. Zij zijn ondernemende cultuurgenieters; zij houden niet van uiterlijk vertoon; zij zijn actief op het gebied van spirituele ontwikkeling; zij hebben een voorkeur voor ecologisch verantwoorde goederen; zij kiezen voor ethische ondernemingen; besteden een deel van hun vrije tijd aan maatschappelijke ondersteuning of de verbetering van hun leefomgeving enz.

Ik zie een vergelijking met 100 jaar geleden toen Rudolf Steiner ( een wetenschapsfilosoof die van eind 19e eeuw t/m begin 20 ste eeuw leefde) de antroposofie ontwikkelde, waaruit vele cultuurvernieuwende werkgebieden zijn voortgekomen, b.v. de biologische dynamische landbouw en de Vrije Scholen, om maar eens een paar te noemen. Met de cultureel creatieven 100 jaar later, zie ik deze noodzakelijke cultuurscheppende vernieuwingen in een stroomversnelling komen.

Bernard Lievegoed, in zijn leven actief antroposoof en professor, voorspelde deze mondiale vernieuwing in zijn laatste boek ‘Over de redding van de ziel’. Hij zei: ‘De antroposofische impuls is veel groter dan alleen de antroposofische vereniging.’ Hij verwachtte een machtige sociale beweging van vele nieuwe antroposofische impulsen. Antroposofische impulsen zijn impulsen die voortkomen uit de wijsheid die in ieder mens aanwezig is.

In Vrije Scholen ervaart men de aanwezigheid van de cultureel creatieven in sterke mate. Dit is niet verwonderlijk omdat evenals zij, óók de mensen in Vrije Scholen, vanuit een hogere ethiek willen werken. In wezen vallen hier twee stromen samen, die bevruchtend op elkaar kunnen werken.

In onze Vrije School wordt b.v. aandacht gegeven voor zingeving en koersbepaling in het leven d.m.v. cursussen als een kunstzinnige cursus met als thema ‘Ontmoeting’, een cursus ‘Werken met de Seizoenstafel’, die aandacht geeft aan het meebewegen met het ritme van de seizoenen, door een concert als ‘O Magnum Mysterium’. Er is aandacht voor de tijdgeest en de vragen die zij ons stelt in de vorm van lezingen op school met als thema ’de Vrije School in deze tijd’ en ‘Kind, Beeld en Scherm’ en ook de Grondsteenlegging is hier een voorbeeld van, waarbij wij als schoolgemeenschap (leraren, medewerkers, bestuur en ouders) zoeken naar een gemeenschappelijk uitgangspunt voor onze school in deze tijd. Ouders raken hierdoor geïnspireerd. Ouders op hun beurt besteden een deel van hun vrije tijd aan ondersteuning van onze school in de vorm van bestuurlijk werk, werk voor de medezeggenschapsraad, het organiseren van Sint Nikolaasmarkt, klussen, de website bijhouden, klassenouderschap, secretariaatswerk, liefdevolle aandacht voor ‘het kleine’ in school ‘het halen van een stofdoek door de klas’ dat in wezen ‘het grote’ is enz. Zij ondersteunen onze school in maatschappelijke zin en werken mee aan de verbetering van de leefomgeving van onze school. Cultureel creatieve intentie en antroposofie omarmen elkaar hier in wederzijdse interesse en wederzijdse afhankelijkheid.

Alles vraagt om blijvende ontwikkeling. Ook enthousiaste ideeën die aan de basis liggen van een werkgebied als de Vrije School, moeten voortdurend vernieuwd, verdiept en geïntensiveerd worden. Rudolf Steiner geeft hierbij aan dat het belangrijk is dat je je wil vanuit innerlijke beweeglijkheid actief inzet en richt op een hogere ethiek of wel hogere wereld. Wanneer we dan al oefenend op deze wijze onze universele wijsheid, onze intuïtie, leren gebruiken, dan zien we wat wijzelf, wat de ander, wat de gemeenschap nodig heeft.

De intentie van het dertig jarig jubileum van onze school was om, vanuit de ervaringen van 30 jaar Vrije School Zaanstreek en de visie die bij onze Vrije School past, een grondsteenspreuk te schrijven waarin wij ons als schoolgemeenschap helemaal in terugvinden. De tijdgeest anno 2009 vraagt hierbij om te leren pas op de plaats te maken, om ons heen te kijken en ons innerlijk af te vragen wat deze tijd aan ons vraagt en hier als schoolgemeenschap op in te spelen. In de grondsteenspreuk van onze school, die inmiddels tot stand is gekomen en in de Grondsteen zijn centrale plek in de hal heeft gekregen, geven we aan dat we ons in school door lichtwezens (hoge kwaliteiten) willen laten leiden en van daaruit een inspiratiebron voor elkaar willen zijn. Dat wij vanuit deze basis al werkend met hoofd, hart en handen de kinderen op school willen helpen om in vrijheid te kunnen worden wie ze zijn. Dat wij vanuit liefdevol verbondenzijn, vanuit hartegoedheid, wils- en daadkracht ons willen laten leiden in de pedagogiek van Rudolf Steiner, gedragen door leraren, ouders, kinderen en allen die de Vrije School Zaanstreek een warm hart toedragen. Met deze intentie sluiten we aan bij antroposofen en vele andere wetenschapsfilosofen en cultuurvernieuwers in deze tijd, die vanuit intuïtieve wijsheid en liefde de mensheid een nieuwe cultuurfase willen binnen leiden. Duidelijk is dat in deze tijd waarin we leven voor deze leefwijze zeer veel animo is. Ook binnen onze schoolgemeenschap.

De uitdaging die voor ons ligt, zowel in het klein als in het groot, is: ‘Het creëren van een positieve toekomst’.

Marika Ortmans (lid werkgroep grondsteenlegging Vrije School Zaanstreek)

Enkele boeken met als thema ‘ontwikkeling naar duurzaamheid en vrede’:

‘Geweldloze communicatie’ ontwapenend en doeltreffend
auteur: Marshall B. Rosenberg
Uitgever: Lemniscaat
Prijs: €19,50

‘Je kunt de wereld veranderen’ naar duurzaamheid en vrede in een nieuwe wereld.
Auteur: Ervin Laszlo
Uitgever Ankh Hermes
Prijs: €14,50

‘De zeven eigenschappen van effectief leiderschap’
auteur: Stevin R. Covey
Uitgever: Amstel Uitgevers
Prijs: €26,50

‘Theosofie’
Auteur: Rudolf Steiner
Uitgever: Vrij Geestesleven
Prijs €24,50

‘Concentratie’ een praktische weg naar evenwicht, effectiviteit en zelfsturing.
Auteur: Margalit Laufer
Uitgever: Christofoor
Prijs €24,90

‘He, daar’ het kernkwadrant als basis voor een nieuwe weg naar persoonlijke groei.
Auteur: Daniel Offman
Uitgever Servire
Prijs €25,00